วันอาทิตย์ที่ 11 มกราคม พ.ศ. 2558

กาพย์ห่อโคลงประพาสธารทองแดง

ผู้แต่ง                   เจ้าฟ้าธรรมธิเบศร  ไชยเชษฐสุริยวงศ์
ชื่อเล่น                “เจ้าฟ้ากุ้ง”
ประสูติ                 พ.ศ. ๒๒๔๘
สิ้นพระชนม์        พ.ศ.๒๒๙๘  (สาเหตุถูกกล่าวหาว่าเป็นชู้กับเจ้าฟ้านิ่มหรือเจ้าฟ้าสังวาล  ซึ่งพระสนมของพระราชบิดา จึงถูกพระราชอาญาโบยจนสิ้นพระชนม์)
ผลงานที่ทรงพระนิพนธ์
                เพลงยาวบางบท    บทเห่เรือกากี ๓ ตอน  กาพย์เห่เรือ
                กาพย์ห่อโคลงประพาสธารทองแดง  พระมาลัยคำหลวง
               กาพย์ห่อโคลงนิราศธารโศก  นันโทปนันสูตรคำหลวง
                บทเห่สังวาสและบทเห่ครวญ อย่างละบท
ลักษณะการแต่ง
                แต่งด้วยกาพย์ห่อโคลง  ประกอบด้วยกาพย์ยานี ๑๑  มี ๑๐๘ บทและโคลงสี่สุภาพ  ๑๑๓ บท ปิดท้ายด้วยโคลงสี่สุภาพ ๒ บท
                ลักษณะของกาพย์ห่อโคลงคือขึ้นต้นด้วยกาพย์ยานี ๑๑  ๑ บท ตามด้วยโคลงสี่สุภาพ ๑ บท  ใจความเหมือนกัน
จุดมุ่งหมายในการแต่ง
                เพื่อความเพลิดเพลินในการชมธรรมชาติระหว่างการเดินทางไปพระพุทธบาทที่จังหวัดสระบุรี
สาระสำคัญของเรื่อง
                ตอนต้นกล่าวถึงกระบวนเสด็จ  พรรณนาสัตว์ป่าตามสภาพของมัน  พรรณนาพวกนก  พรรณนาพันธุ์ไม้  พรรณนาลำธารและปลา   และพรรณนาความสนุกรื่นรมย์ที่ธารทองแดง
กาพย์ห่อโคลงประพาสธารทองแดง ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒


                          เที่ยวเล่นเป็นเกษมสุข              แสนสิ่งสนุกปลุกใจหวัง
                เร่ร่ายผายผาดผัง                              หัวริกรื่นชื่นชมไพร
                          สนุกเกษมเปรมหน้าเหลือบ        ลืมหลัง
                แสนสนุกปลุกใจหวัง                          วิ่งหรี้
                เดินร่ายผายผันยัง                               ชายป่า
                หัวร่อรื่นชื่นชี้                                   ส่องนิ้วชวนแล
                ถอดความ : การเที่ยวเล่นในครั้งนี้ช่างมีความสุข สนุกสนานเหลือเกิน เดินอย่างรวดเร็วเข้าไปในป่า  หัวเราะกระซิกกันอย่างสดชื่นรื่นเริง  โดยการชี้ชวนให้ชมธรรมชาติต่างๆ


                          เลียงผาอยู่ภูเขา                     หนวดพรายเพราเขาแปล้ปลาย
                รูปร่างอย่างแพะหมาย                         ขนเหม็นสาบหยาบเหมือนกัน
                          เลียงผาอยู่พ่างพื้น             ภูเขา
                หนวดพู่ดูเพราเขา                              ไปล่ท้าย
                รูปร่างอย่างแพะเอา                             มาเปรียบ
                ขนเหม็นสาบหยาบร้าย                    กลิ่นกล้าเหมือนกัน          
                ถอดความ : เลียงผาอยู่บนภูเขา  มีรูปร่างคล้ายแพะ  มีหนวดงาม  ปลายเขาโค้งไปข้างหลัง ขนหยาบและมีกลิ่นเหม็นสาบ เช่นเดียวกับแพะ

                          กระจงกระจิดเตี้ย                       วิ่งเรี่ยเรี่ยน่าเอ็นดู
                เหมือนกวางอย่างตาหู                             มีเขี้ยวน้อยสร้อยแนมสอง
                         กระจงกระจิดหน้า                              เอ็นดู
                เดินร่อยเรี่ยงามตรู                                      กระจ้อย
                เหมือนกวางอย่างตาหู                                ตีนกีบ
                มีเคี่ยวขาวน้อยช้อย                                     แนบข้างเคียงสอง
                ถอดความ :  กระจงเป็นสัตว์ที่มีตัวขนาดเล็ก  มองดูน่ารักน่าเอ็นดู  มีตาหูและตีนกีบเหมือนกวาง  มีเขี้ยวน้อยสีขาว  ๒ เขี้ยว  แต่ไม่มีเขา

                        ฝูงลิงใหญ่น้อยกระจุ้ย                   ชะนีอุ่ยอุ้ยร้องหา
                ฝูงค่างหว่างพฤกษา                                ค่างโจนไล่ไขว่ปลายยาง
                         ฝูงลิงยวบยาบต้น                 พวาหนา
                ฝูงชะนีมี่กู่หา                                                เปล่าข้าง
                ฝูงค่างหว่างพฤกษา                                   มาสู่
                ครอกแครกไล่ไขว่คว้าง                                โลดเลี้ยวโจนปลิว
                ถอดความ :  ฝูงลิงขย่มต้นมะม่วงอยู่ยวบยาบ  ฝูงชะนีร้องกู่หาคู่ของมัน  ฝูงค่างกระโดดไปมาระหว่างต้นไม้  ฝูงลิงต่างพากันร้องขู่ตะคอก พร้อมทั้งกระโดดไล่ไขว่คว้ากัน
 
                      งูเขียวรัดตุ๊กแก                               ตุ๊กแกแก่คางแข็งขยัน
                กัดงูงูยิ่งพัน                                               อ้าปากง่วงล้วงตับกิน
                        งูเขียวแลเหลื้อมพ่น                           พิษพลัน
                ตุ๊กแกคางแข็งขยัน                                   คาบไว้
                กัดงูงูเร่งพัน                                                   ขนดเครียด
                ปากอ้างูจึงได้                                                      ลากล้วงตับกิน
                ถอดความ :  งูเขียวตัวเป็นเงามันแต่ไม่มีพิษ ถูกตุ๊กแกคาบไว้  ในขณะเดียวกันงูเขียวก็รัดตุ๊กแกจนต้องอ้าปาก และเข้าไปล้วงตับตุ๊กแกกินเป็นอาหาร

                                ยูงทองย่องเยื้องย่าง                       รำรางชางช่างฟ่ายหาง
                ปากหงอนอ่อนสำอาง                               ช่างรำเล่นเต้นตามกัน
                                ยูงทองย่องย่างเยื้อง                            รำฉวาง
                รายร่ายฟ่ายเฟื่องหาง                                          เฉิดหน้า
                ปากหงอนอ่อนสำอาง                                        ลายเลิศ
                รำเล่นเต้นงามหง้า                                              ปีกป้องเป็นเพลง
                ถอดความ :  นกยูงทองย่องเยื้องย่าง  แล้วรำแพนหางเชิดหน้าขึ้น  เห็นปากงอนอ่อนช้อย แสดงอาการรำเล่นด้วยการยกปีกขึ้นป้องตามเพลง

                                ไก่ฟ้าอ้าสดแสง                        หัวสุกแดงแทงเดือยแนม
                ปีกหางต่างสีแกม                                       สีแต้มต่างอย่างวาดเขียน
                                ไก่ฟ้าหน้าก่ำกล้า                            ปากแหลม
                หัวแดงเดือยแนม                                 เนื่องแข้ง
                ปีกหางต่างสีแกม                                 ลายลวด
                ตัวด่างอย่างคนแกล้ง                                           แต่งแต้มขีดเขียน
                ถอดความ :  ไก่ฟ้าหน้าสุกใสมีปากแหลม  หัวมีสีแดง  กำลังแทงเดือยขึ้นมา  ปีกหางและลำตัวมีลวดลายงามเหมือนอย่างคนแกล้งแต่งสีให้มัน
 
                                ดูหนูสู่รูงู                                 งูสุดสู้หนูสู้งู
                หนูงูสู้ดูอยู่                                               รูปงูทู่หนูมูทู
                                ดูงูขู่ฝูดฝู้                                                พรูพรู
                หนูสู่รูงูงู                                                      สุดสู้
                งูสู้หนูหนูสู้                                               งูอยู่
                หนูรู้งูงูรู้                                                              รูปถู้มูทู
                ถอดความ :  งูขู่หนูฟู่ๆ เพราะหนูจะเข้าไปในรูงู  งูจึงสู้กับหนู หนูก็สู้กับงู  สัตว์ทั้งสองต่างก็รู้เชิงซึ่งกันและกัน  โดยทำเป็นมู่ทู่ใส่กัน

                                นกแก้วแจ้วเสียงใส                      คลอไคล้คู่หมู่สาลิกา
                นกตั้วผัวเมียคลา                                        ฝ่าแขกเต้าเหล่าโนรี
                                นกแก้วแจ้วรี่ร้อง                                 เร่หา
                ใกล้คู่หมู่สาลิกา                                                   แวดเคล้า
                นกตั้วผัวเมียมา                                                    สมสู่
                สัตวาฝ่าแขกเต้า                                   พวกพ้องโนรี
                ถอดความ :  นกแก้วร้องแจ้วๆ  เร่ หาคู่  โดยเข้าไปใกล้หมู่นกสาลิกา  ส่วนนกกระตั้ว ๒ ตัวผัวเมียกำลังสมสู่กันอยู่  ในขณะที่นกสัตวาจะต้องฝ่านกแขกเต้าเข้าไปหานกโนรี ซึ่งเป็นพวกพ้องของมัน

                                กระจายสยายซร้องนาง                  ผ้าสไบบางนางสีดา
                ห่อห้อยย้อยลงมา                                      แต่ค่าไม้ใหญ่สูงงาม
                                กระจายสยายคลี่ซร้อง                        นงพงา
                สไบบางนางสีดา                                 ห่อห้อย
                ยื่นเลื้อยเฟื้อยลงมา                                              โบยโบก
                แต่ค่าไม้ใหญ่น้อย                                               แกว่งเยื้องไปมา
                ถอดความ :  ต้นซ้องนางคลี่  และสไบนางสีดา ต่างก็ยื่นเลื้อยห้อยลงมา  แต่ค่าคบไม้น้อยใหญ่  เมื่อยามลมพัดจะแกว่งไปมาดูสวยงามนัก

                                 หัวลิงหมากลางลิง                        ต้นลางลิงแลหูลิง
                ลิงไต่กระไดลิง                                         ลิงโลดคว้าประสาลิง
                                หัวลิงหมากเรียกไม้                            ลางลิง
                ลางลิงหูลิงลิง                                       หลอกขู้
                ลิงไต่กระไดลิง                                    ลิงห่ม
                ลิงโลดฉวยชมผู้                                   ฉีกคว้าประสาลิง
                ถอดความ :  เถาหัวลิง  ต้นหมากลิง และลิงบางตัวก็ขั้นต้นหูลิงทำหน้าหลอกคู่ของมัน  บ้างก็ขึ้นไต่กระไดลิงขย่มเล่น  บ้างก็ตะโกนฉวยชมพู่คว้ามาฉีกเล่นตามภาษาลิง

                                ธารไหลใสสะอาด                        มัจฉาชาติดาษนานา
                หวั่นว่ายกินไคลคลา                                  ตามกันมาให้เห็นตัว
                                ธารไหลใสสะอาดน้ำ                         รินมา
                มัจฉาชาตินานา                                   หวั่นหว้าย
                จอกสร่ายกินไคลคลา                                          เชยหมู่
                ตามคู่มาคล้ายคล้าย                                             ผุดให้เห็นตัว
                ถอดความ :  น้ำในลำธารใสสะอาดไหลรินมา  หมู่ปลานานาชนิด  ต่างหากันว่ายไปมา  กินจอกและสาหร่าย  โดยว่ายตามกันมาเป็นคู่ๆ  และผุดให้เห็นตัวด้วย

ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น